Kapa liturgiczna — kiedy się ją zakłada i co symbolizuje

Krótko: kapa liturgiczna (łac. pluviale) to obszerna, półokrągła szata zapinana z przodu klamrą, używana poza Mszą świętą: w procesjach, podczas adoracji i błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem oraz w Liturgii Godzin. Zakłada się ją na albę i stułę — to szata uroczystych celebracji pozamszalnych.

\n

Co to jest kapa liturgiczna?

\n

Kapa to szata w kształcie obszernego płaszcza, otwarta z przodu i zapinana pod szyją ozdobną klamrą (mors). Pierwotnie była strojem książąt i królów, a od VIII–IX wieku stała się szatą liturgiczną. Nie ma rękawów, a jej tył często zdobi bogaty haft.

\n

Kiedy zakłada się kapę?

\n

Kapę zakłada się podczas procesji (np. Boże Ciało), wystawienia i błogosławieństwa Najświętszym Sakramentem, nieszporów i Liturgii Godzin, a także w czasie niektórych obrzędów sprawowanych poza Mszą. Kapłan zakłada ją zawsze na albę i stułę.

\n

Czym kapa różni się od ornatu?

\n

Ornat jest szatą Mszy świętej — zakłada go kapłan sprawujący Ofiarę. Kapy używa się natomiast poza Mszą, podczas nabożeństw i procesji. Kapa nie zastępuje ornatu, choć pod obiema szatami kapłan nosi albę i stułę.

\n

Kapa a kolory liturgiczne — kiedy jaka?

\n

Kapa, podobnie jak inne szaty, występuje we wszystkich kolorach liturgicznych. Kolor dobiera się do okresu i charakteru nabożeństwa:

\n

• Biały i złoty — uroczystości, święta Pańskie i maryjne, Wielkanoc i Boże Narodzenie; najczęściej wybierany kolor kapy w procesji Bożego Ciała.
• Czerwony — niedziele Męki Pańskiej, Wielki Piątek, Zesłanie Ducha Świętego, święta męczenników.
• Fioletowy — Adwent i Wielki Post; kapy fioletowe bywają używane w nabożeństwach pokutnych poza Mszą.
• Zielony — okres zwykły; rzadszy dla kapy, ale spotykany w nieszporach i procesjach.
• Czarny — Msze i obrzędy za zmarłych; przy pogrzebach kapę zakłada się w procesji do grobu.

\n

W praktyce przy jednej kapie warto mieć na uwadze najczęstsze zastosowanie: jeśli ma służyć procesjom i adoracji w okresie zwykłym, dobrym wyborem jest kolor biały lub złoty z haftem ornamentalnym.

\n

Z jakich tkanin szyje się kapy i jak się je zdobi?

\n

Kapa ze względu na swoją powierzchnię (plecy i boki) daje największe pole dla haftu, dlatego jej tkanina musi być jednocześnie szlachetna i wystarczająco mocna, by udźwignąć zdobienia. W pracowni DewoArt szyjemy kapy z tradycyjnych tkanin liturgicznych:

\n

• Aksamit — głęboka, matowa barwa i ciężki układ; doskonały nośnik haftu.
• Brokat — tkanina przetykana metaliczną nicią, efektowna przy świetle świec i w procesji.
• Adamaszek — gładki, z wytłaczanym wzorem, lżejszy i wytrzymały na codzienne używanie.
• Jedwab — lekki, o subtelnym połysku, odpowiedni do lżejszych kroków kapy.

\n

Zdobienia wykonujemy haftem ręcznym, często złotą nicią — motywy IHS, Maryjne (monogram „M", korony, gwiazdy) lub ornamentalne, umieszczane na plecach kapy, na kapturze i przy krawędziach. Kaptur kapy, obszyty frędzlami, był i pozostaje jej znakiem rozpoznawczym.

\n

Kiedy kapa nie jest właściwą szatą?

\n

Kapy nie używa się do sprawowania Mszy świętej — tam właściwą szatą jest ornat. Nie zakłada się jej także tam, gdzie przepisy liturgiczne przewidują inne szaty, a dla diakona jej użycie w Polsce wymaga zgody właściwej władzy kościelnej. Kapa jest szatą obrzędów pozamszalnych, a nie zamiennikiem ornatu.

\n

Jak dobrać rozmiar i jak dbać o kapę?

\n

Kapa sięga zazwyczaj do łydek lub kostek i ma długość dopasowaną do wzrostu celebransa — przy zamówieniu podajemy wzrost i obwód w klatce, żeby płaszcz dobrze się układał i nie zsuwał z ramion. Zapięcie (mors lub łańcuszek) powinno spinać kapę pod szyją tak, by nie uciskało stuły. Tkaniny liturgiczne, zwłaszcza aksamit i brokat, czyścimy na sucho i przechowujemy na wieszaku w przewiewnym miejscu — haftu złotą nicią nie pierze się w pralce, bo metaliczna nić traci połysk. Większość kap z naszej oferty szyjemy na zamówienie, typowo w 5–21 dni.

\n

Krótka historia kapy

\n

Pluwiał wywodzi się ze świeckiego płaszcza z deszczu (łac. pluvia — deszcz), stąd jego dawna nazwa „płaszcz od deszczu". Z czasem przyjęła się w liturgii jako szata procesyjna i nabożna; w Rzymie znana była już w średniowieczu. Nazwa „kapa" i zwyczaj zapinania jej ozdobną klamrą pod szyją utrwaliły się wraz z rozwojem uroczystych celebracji pozamszalnych.

\n

Jakie kolory i zdobienia ma kapa?

\n

Kapa występuje we wszystkich kolorach liturgicznych i często jest bogato haftowana — na plecach lub na krawędziach. Gotowe kapy znajdziesz w naszym sklepie w wersjach z haftem IHS, Maryjnym i ornamentalnym: kapy liturgiczne. Jeśli szukasz kapy do procesji lub adoracji, sprawdź kategorie kapy liturgiczne dla księdza, a przy doborze kroju pomoże Ci porównanie stuły i dalmatyki oraz wpis o kolorach liturgicznych.

\n

Powiązane produkty i wpisy

\n

Zobacz też: produkty: kapa liturgiczna haftowana IHS, kapa srebrna z motywem Maryjnym · powiązane wpisy: stuła czy dalmatyka, kolory liturgiczne.

\n